Quãng 5 chó sói trong âm nhạc

Một quãng 8 được chia làm 12 bán cung bằng nhau được coi là hệ thống âm giai hoàn hảo của âm nhạc châu Âu. Với hệ thống này, nhạc công có thể chơi tất cả các bản nhạc thuộc những thể nhạc khác nhau, cũng như bất kỳ cung bậc nào theo yêu cầu của người hát. Việc phân chia quãng 8 thành 12 nốt nhạc là một phát minh lớn. Nhưng thật bất ngờ, phát minh này lại là của một nhà toán học Hy Lạp – Pitagor.

Từ âm giai Pitagor…

Pitagor đã lấy một sợi dây và căng để có được âm trầm nhất (thời đó). Ông cố định điểm giữa của dây lại, khi rung chiều dài một nửa sợi dây, nó cho ta một âm thanh cao hơn (âm thanh với chiều dài cả đoạn dây) một quãng 8. Ông tiếp tục thực hiện cho đến khi có được 7 quãng 8.

Sau đó, Pitagor lại cố định dây ở vị trí chia ba, ông cho đoạn dây dài 2/3 rung lên và âm thanh phát ra cao hơn một quãng 5 so với âm thanh khi rung cả sợi dây. Ông cũng tiếp tục như vậy cho đến khi đạt được 12 quãng 5. Điều đáng nói là âm thanh của quãng 5 thứ 12 gần bằng với âm thanh của quãng 8 thứ 7. Như vậy 7 quãng 8 gần bằng với 12 quãng 5, đó là nền tảng mà Pitagor và những người kế tục ông dùng làm cơ sở để chia 7 khoảng cách trong một âm giai (một quãng 8) thành 12 cung bậc bán âm mà người ta gọi là âm giai Pitagor.
… đến “quãng 5 chó sói”

Âm giai Pitagor tồn tại trong lịch sử âm nhạc một thời gian khá dài, nhưng thực tế nó không đáp ứng được thẩm âm của giới nhạc sĩ. Chính từ sự chênh lệch cao độ trên cơ sở 12 quãng 5 và 7 quãng 8 đó mà việc lên dây đàn cho các quãng 5 không thật chính xác, tạo nên những âm bất hòa thanh khó chịu mà các giáo sĩ đạo Thiên Chúa gọi đó là những “quãng 5 chó sói”.

Một thời gian dài, các giáo sĩ Thiên Chúa giáo và một số nhạc sĩ đại phong cầm đã cố gắng khắc phục âm giai Pitagor bằng cách bổ sung thêm một số phím làm các bậc phụ, nhưng điều đó cũng không giải quyết được “quãng 5 chó sói” như đã nêu trên.
Nhiều thế hệ nhạc sĩ và nhiều nhà bác học đã bỏ công sức nghiên cứu vấn đề này nhưng đều thất bại. Năm tháng vẫn song hành cùng “quãng 5 chó sói” khó chịu kia…

Hệ thống “bình quân luật” – Âm giai ôn hòa

Cuối cùng nhạc sĩ đại phong cầm người Đức Andreas Wehrmeister (1623 – ?) cũng đã tìm được giải pháp khắc phục. Ý tưởng của ông cực kỳ đơn giản, dựa trên nguyên tắc cân bằng để 12 quãng 5 tương đương hoàn toàn với 7 quãng 8. Như vậy, khoảng cách cao độ tạo nên “quãng 5 chó sói” được phân bố trên số lượng nhiều cung bậc là một sự chênh lệch âm học quá nhỏ không đáng kể. Vì vậy việc lên dây đàn cho các quãng 5 đã loại bỏ được những sai lệch trước đó và các “quãng 5 chó sói” mất đi. Và người ta gọi âm giai của Andreas Wehrmeister là âm giai ôn hòa.

Tuy nhiên, âm giai ôn hòa cũng gặp không ít người chống đối, cho rằng nó không được tự nhiên, âm thanh cứng, mất đi những tinh tế … Lịch sử âm nhạc đã chứng kiến hai quan điểm của hai nhạc sĩ thiên tài người Đức cùng thế hệ, đó là Johann Sébastian Bach và Geoge Friedrich Händel (cùng sinh năm 1685). Händel kịch liệt chống âm giai ôn hòa còn Bach thì ủng hộ hết mình.

Cũng chính vì để bảo vệ cho sự ưu việt của âm giai ôn hòa mà năm 1722, Bach đã viết tác phẩm Clavecin bien tempéré (Cây đàn clavecin rất ôn hòa). Đó là tác phẩm gồm 24 prélude và 24 fugue, nhưng giá trị của tác phẩm này ngoài việc chứng minh cho âm giai ôn hòa, nó còn là một tác phẩm đồ sộ, hoàn chỉnh nhất cho âm nhạc đàn phím, giàu hình tượng âm nhạc, giàu cảm xúc và là mẫu mực cho nghệ thuật phức điệu.

Thực tế đã chứng minh quan điểm của Bach là đúng, bởi vì sau Bach là thời kỳ phát triển cực thịnh của âm nhạc thế giới với các nhạc sĩ thiên tài đã sử dụng âm giai ôn hòa để thể hiện các tác phẩm của mình như: W.A.Mozart, L.V.Beethoven, F.Schubert, F.Mendelssohn, R.Schumann, H.Berlioz…

Sinfonia (Ghi rõ nguồn nếu lấy bài từ website này)

Add Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

0 0 0 0